سامانه همایش ها

صفحه اصلی / دومین کنفرانس ملی عصر انفجار تکنولوژی؛ هوش مصنوعی، تحولی در صنعت، تجارت و زنجیره تامین و دومین کنفرانس ملی علم داده در کاربردهای مهندسی

افزایش شفافیت تصمیم‌گیری خودکار در سیستم‌های بانکی با استفاده از هوش مصنوعی قابل تبیین (XAI)

نویسندگان :

صمد میرزا محمدی¹

1- دانشگاه آزاد اسلامی واحد اقلید

کلمات کلیدی :

بانکداری هوشمند،تصمیم‌ گیری خودکار،شفافیت،هوش مصنوعی قابل تبیین،یادگیری ماشین

چکیده :

سیستم‌های بانکی به‌طور فزاینده‌ای از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای تصمیم‌گیری‌های خودکار در حوزه‌هایی مانند اعطای وام، ارزیابی اعتبار، تشخیص تقلب و مدیریت ریسک استفاده می‌کنند. با این حال، ماهیت غیرشفاف و پیچیده بسیاری از مدل‌های یادگیری ماشین، به‌ویژه روش‌های مبتنی بر یادگیری عمیق، چالش‌های مهمی در زمینه پاسخگویی، انصاف و رعایت مقررات ایجاد کرده است. این مقاله با استفاده از روش تحقیق ترکیبی (مرور سیستماتیک ادبیات و تحلیل مطالعات موردی) به بررسی نقش هوش مصنوعی قابل تبیین (XAI) در افزایش شفافیت تصمیم‌گیری‌های خودکار بانکی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که تکنیک‌های XAI مانند SHAP (Lundberg & Lee, 2017)، LIME (Ribeiro et al., 2016) و نقشه‌های اهمیت سهمی می‌توانند تفسیرپذیری مدل‌های پیچیده را برای ذینفعان مختلف از جمله مشتریان، ناظران و کارشناسان بانکی بهبود بخشند. همچنین، مطالعه موردی پیاده‌سازی XAI در سه بانک پیشرو نشان می‌دهد که این روش‌ها نه‌تنها باعث افزایش اعتماد مشتریان شده، بلکه انطباق با مقرراتی مانند GDPR (ماده 22) و دستورالعمل‌های Basel III را تسهیل می‌کند. این تحقیق چارچوبی عملی برای ادغام XAI در گردش کار تصمیم‌گیری بانکی ارائه می‌دهد که می‌تواند به عنوان راهنمایی برای موسسات مالی جهت دستیابی به تعادل بهینه بین دقت و شفافیت مورد استفاده قرار گیرد.